ई-रजिस्ट्रेशन कसे करावे? 

ॲड. नारायण नाईक
सोमवार, 25 मार्च 2019

प्रॉपर्टी विशेष
 

आपल्या कष्टाच्या पैशातून खरेदी केलेली मालमत्ता भाडे तत्त्वाने देताना स्टॅम्प ड्यूटी किंवा रजिस्ट्रेशन फी व इतर खर्च वाचविण्याकरिता बऱ्याच वेळा आपण भाडे कराराची नोंदणी करीत नाही. असे करणे बेकायदेशीर असून त्यामुळे घर मालकाला कायदेशीर त्रास होऊ शकतो. भाडे कराराची नोंदणी दुय्यम उपनिबंधकाकडे न केल्यास घर मालकाला तीन महिने तुरुंगवास आणि/अथवा ५००० रुपये दंड, अशी शिक्षा महाराष्ट्र भाडे नियंत्रण कायद्याच्या कलमान्वये होऊ शकते. याबाबतीत कायद्याचे अज्ञान हा बचाव होऊ शकत नाही. नोंदणी कायद्याप्रमाणे करार अस्तित्वात आल्यापासून चार महिन्यांच्या आत त्याची नोंद करता येते. नोटराइज करारनामा म्हणजे रजिस्ट्रर्ड करारनामा नव्हे. 

बऱ्याच वेळा कामाच्या व्यापामुळे अथवा मालक व भाडेकरू यांचे वेळेचे नियोजन होत नसल्यामुळे, तसेच नोंदणी कार्यालयातील कामाच्या पद्धतीमुळे पक्षकार रजिस्ट्रेशन करणे टाळतात. तसे होऊ नये, म्हणून महाराष्ट्र शासनाच्या नोंदणी विभागाने पक्षकारांच्या सोयीसाठी नोंदणीची प्रक्रिया सुलभ व जलद केली आहे. त्यासाठी आय सरिता या वेबवर आधारित संगणकीय व्यवस्थेच्या माध्यमातून नोंदणी विभागाने ऑनलाइन नोंदणी करण्यास सुरुवात केली आहे. 

आपल्या दस्ताची (Document) नोंदणी दुय्यम निबंधक कार्यालयात न जाता, आपल्या सोयीच्या ठिकाणावरून व आपल्या सोयीच्या वेळी करण्याची सुविधा म्हणजे ई-रजिस्ट्रेशन होय. इंटरनेटचा वापर करून आपण सध्या या सुविधेद्वारे विभागाने निश्‍चित केलेल्या नमुन्यामध्ये आपल्या Leave and License च्या दस्ताची नोंदणी करू शकता. ही सुविधा www.igrmaharashtra.gov.in  या नोंदणी व मुद्रांक विभागाच्या संकेतस्थळावर Online Service या सदराखाली e-Registration याठिकाणी उपलब्ध आहे. 

ई-रजिस्ट्रेशनची कार्यपद्धती
त्यासाठी संकेतस्थळावरील ‘ऑनलाइन सर्व्हिसेस’ या सदराखालील ‘ई-रजिस्ट्रेशन ऑफ एल अँड एल’ या पर्यायावर क्‍लिक करावे.

  • Campatibility view निवडावा.
  • पहिल्या पानावरील New entry रकान्यामध्ये मालमत्ता ज्या जिल्ह्यातील आहे, तो जिल्हा निवडावा.
  • आपला पासवर्ड तयार करावा. हा पासवर्ड किमान आठ Characters चा असावा, ज्यामध्ये किमान एक कॅपिटल लेटर, एक स्पेशल कॅरॅक्‍टर व एक अंक असावा. उदा. Nic@१२३४ किंवा १२#Qwrty
  • तयार केलेला पासवर्ड पुन्हा नोंदवावा. (Re-enter)

मालमत्तेचा तपशील 

  • आता मालमत्तेचा तपशील नोंदवायचा असून आवश्‍यक मजकूर भरून झाल्यानंतर सेव्ह करावे.
  • आता संगणकाच्या स्क्रीनच्या उजव्या बाजूला ११ अंकी टोकन क्रमांक दिसेल, तो लिहून ठेवावा.
  • Property added sucessfully असा संदेश दिसल्यानंतर Next Party Details पर्याय निवडावा.

भाडेकरूचा तपशील  

  • आता प्रथम Licensee हा प्रकार निवडावा व मालमत्ता भाडे कराराने घेणाऱ्याचा म्हणजेच भाडेकरूचा (Licensee) तपशील भरावा.
  • आधार क्रमांक (UID Number) अनिवार्य असून तो अचूक भरावा व ती माहिती सेव्ह (Save) करावी.
  • Party added sucessfully असा संदेश मिळाल्यानंतर, जर Licensee एकापेक्षा अधिक असतील, तर Party Type या पर्यायातील Licensee हा पर्याय निवडावा व त्याची माहिती भरावी. प्रत्येक Licensee ची माहिती भरून झाल्यानंतर सेव्ह करावे.

मालकाचा तपशील

 

  • सर्व Licensee ची माहिती भरून झाल्यानंतर Party Type मध्ये Licensor प्रकार निवडावा. मालमत्ता भाडे कराराने देणाऱ्याचा सर्व तपशील भरावा.
  • आधार क्रमांक अनिवार्य असून तो अचूक भरावा.
  • सर्व Licensor ची माहिती भरून झाल्यानंतर आपल्याला ओळखदार किंवा साक्षीदारांची माहिती भरावयाची आहे. दस्तातील सर्व पक्षकारांना ओळखणारे दोन ओळखदार किंवा साक्षीदार आवश्‍यक असतात. तसे ओळखदार उपलब्ध नसतील, तर दस्तातील प्रत्येक पक्षकाराला ओळखणारे प्रत्येकी दोन ओळखदार आवश्‍यक आहेत.
  • ओळखदारची माहिती भरण्यासाठी खालीलप्रमाणे कार्यवाही करावी.    
  • Party Type मध्ये Add identifiers details वर क्‍लिक करावे.
  • ज्या पक्षकारासाठी ओळखदार ओळख देणार आहे, तो पक्षकार निवडावा.
  • ओळखदाराचा सर्व तपशील बिनचूक भरावा. ओळखदाराचा आधार क्रमांक नमूद करणे अनिवार्य आहे.
  • ओळखदाराचा सर्व तपशील भरून झाल्यावर ती माहिती सेव्ह करावी.
  • Identfiers added sucessfully असा संदेश मिळाल्यानंतर Add another identifier वर क्‍लिक करावे व त्याचा तपशील भरावा, अशा प्रकारे सर्व ओळखदारांचा तपशील भरावा.

भाडे व इतर अटी

  • दस्तातील मिळकत, पक्षकार व ओळखदार यांचा तपशील भरून झाल्यानंतर Add rent and other terms बटणावर क्‍लिक करावे.
  • Period मध्ये भाडे कराराचा कालावधी पूर्ण महिन्यांमध्ये नमूद करावा. हा कालावधी ६० महिन्यांपेक्षा अधिक नसावा.
  • फॉर्मच्या रकान्यामध्ये कॅलेंडरच्या मदतीने भाडे करार सुरू होणार असलेली/सुरू झालेली तारीख भरावी. ही तारीख भाडे करारावर स्वाक्षरी करण्याच्या तारखेपेक्षा ४ महिन्यांपेक्षा जुनी नसावी.
  • Stamp Duty आणि Registration fee रकान्यामध्ये आपण अगोदरच यांचे ई-पेमेंटद्वारे प्रदान केले असल्यास (पैसे भरले असल्यास), प्राप्त झालेला GRN (Government Reference Number) आणि प्रदानाची तारीख नमूद करावी अन्यथा ‘Pay Now’ चा पर्याय वापरून मुद्रांक शुल्क व नोंदणी फी ऑनलाइन भरावी.
  • Verify बटण दाबून आपण केलेल्या प्रदानाची खात्री करावी. 
  • Document executed at location या रकान्यामध्ये ज्या ठिकाणावरून दस्त नोंदला आहे, ते स्थळ/गाव नमूद करावे.
  • अमानत रक्‍कम Deposit (Refundable/Non Refundable) रकान्यामध्ये रक्‍कम टाकल्यास Payment details of deposit असा रकाना दिसेल, त्यामध्ये डिपॉझिटची माहिती भरावी. व्यवहारामध्ये डिपॉझिट अंतर्भूत नसल्यास Deposit रकान्यामध्ये काहीही भरू नये.
  • त्यानंतर Select terms and conditions + या चिन्हांवर क्‍लिक केल्यास देखभाल खर्च Maintainance charges बाबतच्या दायित्वाच्या अटी दिसतील, त्या काळजीपूर्वक वाचून आपल्या करारासाठीची अट निवडावी. यापैकी कोणतीही एकच अट निवडणे अनिवार्य आहे.
  • देखभाल खर्चाची अट निवडल्यानंतर view the selected terms and conditions बटण क्‍लिक करून निवडलेली अट पाहून घ्यावी.
  • आपण मालमत्ता, पक्षकार, ओळखदार यांच्याबाबत भरलेली माहिती व देखभाल खर्चाबाबत निवडलेल्या अटीचा वापर आपला दस्त तयार होण्यासाठी होतो.
  • अटी निवडल्यानंतर माहिती सेव्ह करावी.

प्रारूप दस्त

  • Submit Sucessfully असा संदेश प्राप्त झाल्यानंतर View draft document बटण दाबावे.
  • आपण भरलेल्या माहितीच्या आधारावर तयार झालेला भाडे कराराचा प्रारूप दस्त आपणास दिसेल, हा दस्त काळजीपूर्वक वाचावा.
  • त्यात दुरुस्ती करावयाची असल्यास Back बटणाचा वापर करून आवश्‍यक दुरुस्ती करावी.

निष्पादन/नोंदणी 

  • दस्त अपेक्षेप्रमाणे आहे, अशी खात्री पटल्यानंतर Execute बटण क्‍लिक करावे, त्यानंतर येणारा संदेश वाचावा. सर्व पक्षकारांनी सहमती दाखविली आणि तो दस्त निष्पादित करून कबूल करण्याची सर्वांची तयारी असेल, तर Ok बटण क्‍लिक करावे.
  • त्यानंतर दस्तातील पक्षकारांच्या नावाची यादी आणि साक्षीदारांची नावे दिसतील. त्यातील एक-एक पक्षकार निवडून त्यांचा फोटो घ्यावा आणि थंब स्कॅनरच्या मदतीने अंगठ्याचे ठसे घ्यावेत. फोटो व अंगठ्याचे ठसे घेताना संबंधित पक्षकाराचा पूर्ण चेहरा व पूर्ण अंगठा घेतला जाईल, याची दक्षता घ्यावी. ही सर्व प्रकिया साक्षीदार तथा ओळखदार यांच्या उपस्थितीमध्ये पूर्ण करावी व त्यानंतर याचप्रमाणे संबंधित साक्षीदार तथा ओळखदार यांचेही फोटो व अंगठ्याचे ठसे घ्यावेत. 
  • पक्षकारांना वाटल्यास ते त्यांची Digital Singnature दस्तावर सही करण्यासाठी वापरू शकतात.
  • प्रत्येक पक्षकार व ओळखदार यांचा आधार क्रमांक व अंगठ्याचा ठसा घेतल्यानंतर Validate च्या बटणावर क्‍लिक करावे, त्यानंतर ई-रजिस्ट्रेशनचे सॉफ्टवेअर आधार सर्व्हरवरून ही माहिती तपासून घेईल.

दस्तनोंदणीस सादर करणे

  • यानंतर Submit बटणावर क्‍लिक करा. आपला दस्तनोंदणी विभागाच्या दुय्यम निबंधकांकडे नोंदणीकरिता सादर होईल.
  • Submit करण्यापूर्वी आपण Sub Registrar at back end झाल्यास ११ अंकी टोकन क्रमांक आणि पासवर्ड Modify Entry या रकान्यात टाकून पुन्हा Submit करू शकता.
  • Execution पूर्वी Edit सुविधेचा वापर करून दस्तात दुरुस्ती करू शकता.
  • दस्त Submit केल्यानंतर View Status पर्यायाचा वापर करून आपण नोंदणीस सादर केलेल्या दस्ताची सद्यस्थिती पाहू शकता.

दस्तनोंदणी

  • आपण दस्त Submit केल्यानंतर दुय्यम निबंधक दस्ताची तपासणी करतील. दस्तात त्रुटी असल्यास त्या नमूद करतील, View Status च्या माध्यमातून आपण त्या पाहू शकाल. त्रुटींची पूर्तता केल्यानंतर दुय्यम निबंधक दस्तावर निर्णय देतील.
  • दस्तनोंदणीस पात्र आढळल्यास, दुय्यम निबंधक दस्ताची नोंदणी करतील. आपण नोंदणीकृत दस्त, पावती व सूची दोन डाऊनलोड करू शकाल.
  • आपण दस्तनोंदणीकरिता सादर केल्यानंतरच्या पुढील कामाच्या दिवसापर्यंत (Next Working Day) दुय्यम निबंधकाने आपला दस्त निर्णित करणे अपेक्षित आहे.

संबंधित बातम्या